مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی⭐ راهنمای تخصصی
حقوق اراضی / مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی

مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی

مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی با ثبت شکواییه نزد دادسرای محل وقوع جرم شروع می شود. شاکی می تواند اداره منابع طبیعی یا هر شخص متضرر باشد و پرونده پس از تحقیقات دادسرا و رسیدگی دادگاه، با رفع تصرف و وصول خسارت تمام می شود. وکیل منابع طبیعی پرونده را از همان ابتدا با […]

وکیل پایه یک دادگستری

زمان مطالعه

10 دقیقه

آخرین بروزرسانی

1405-07-22

دسته بندی

حقوق اراضی

9 دقیقه

1405-07-22

حقوق اراضی

در این مقاله می خوانید
سوال حقوقی دارید؟

پرسش خود را با وکیل متخصص در میان بگذارید.

زمان مطالعه

10 دقیقه

تاریخ انتشار

1405-07-22

آخرین بروزرسانی

1405-07-22

دسته بندی

حقوق اراضی

تگ ها

مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی با ثبت شکواییه نزد دادسرای محل وقوع جرم شروع می شود. شاکی می تواند اداره منابع طبیعی یا هر شخص متضرر باشد و پرونده پس از تحقیقات دادسرا و رسیدگی دادگاه، با رفع تصرف و وصول خسارت تمام می شود. وکیل منابع طبیعی پرونده را از همان ابتدا با گزارش کارشناس رسمی و انتخاب درست عنوان اتهام پیش می برد، چون اشتباه در این دو مورد بعداً قابل جبران نیست. همین مرحله اول تعیین می کند پرونده به کیفرخواست برسد یا با قرار منع تعقیب بسته شود.

جرم تخریب منابع طبیعی چیست؟

تخریب منابع طبیعی بر مبنای ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، از بین بردن یا آسیب زدن به عرصه و پوشش اراضی ملی و منابع طبیعی است. تحقق این جرم دو شرط دارد:

  1. انجام فعل مثبت از سوی متهم، مثل شخم، قطع یا سوزاندن
  2. ورود ضرر واقعی به منابع طبیعی. ترک فعل یا خطر احتمالی تخریب محسوب نمی شود.

جدول زیر چهار نوع رایج تخریب را کنار هم نشان می دهد.

نوع تخریب مبنای قانونی نکته کلیدی
تخریب عرصه برای تصرف ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی متهم زمین را از حالت طبیعی خارج می‌کند تا آن را تصرف کند و ضرر به عرصه شرط تحقق است. در تصرف عدوانی، ضرر به عرصه لازم نیست و تمرکز بر قبضه کردن زمین بدون حق است.
قطع و ریشه‌کن کردن درخت و نهال ماده ۴۲ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع قطع بدون مجوز برای تحقق جرم کافی است. نوع و تعداد درختان در تعیین مجازات و خسارت اثر دارد.
ایجاد حریق عمدی و غیرعمدی در اراضی ملی مواد ۴۵ و ۴۷ همان قانون حریق عمدی با قصد سوزاندن یا پاک کردن زمین انجام می‌شود و حریق غیرعمدی از بی‌احتیاطی ایجاد می‌شود. قصد مرتکب در مجازات اثر دارد و با گزارش مأمور منابع طبیعی و نظر کارشناس اثبات می‌شود.
چرای بدون مجوز دام تبصره ۲ ماده ۴۷ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت معمولاً با گزارش مأمور منابع طبیعی شروع می‌شود. چرای مکرر می‌تواند به تخریب پوشش گیاهی منجر شود.

تفاوت اراضی ملی با اراضی موات تعیین می کند کدام عنوان مجرمانه در هر پرونده قابل طرح است. تخریب منابع طبیعی و تصرف عدوانی دو عنوان مستقل هستند، هرچند هر دو ذیل ماده ۶۹۰ قرار می گیرند. تصرف و ساخت و ساز غیرمجاز در اراضی جنگلی هم معمولاً با قطع درخت همراه است و در این پرونده ها هر دو عنوان جداگانه بررسی می شود.

مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی گام به گام

مراحل شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی گام به گام

مسیر شکایت هشت گام دارد: از جمع آوری مدارک و ثبت شکواییه شروع می شود، با تحقیقات دادسرا و کیفرخواست ادامه پیدا می کند و با رسیدگی دادگاه، اجرای حکم و رفع تصرف تمام می شود.

گام ۱: جمع آوری مدارک و مستندات پیش از شکایت

پیش از شکواییه باید گزارش کارشناسی رسمی، نقشه یا کروکی محل و برگ تشخیص یا سند مالکیت آماده شود. کارشناس رسمی منابع طبیعی موقعیت زمین، نوع عملیات و میزان خسارت را مشخص می کند و گزارش او مهم ترین دلیل پرونده است. عکس، فیلم و اسامی شاهدان هم به پرونده اضافه می شود.

گام ۲: ثبت نام در سامانه ثنا و تنظیم شکواییه

شاکی با احراز هویت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در سامانه ثنا ثبت نام می کند تا ابلاغ ها به او برسد. شکواییه مشخصات طرفین، شرح تخریب، محل و زمان جرم و دلایل را دارد. اگر متهم ناشناس باشد، شکواییه علیه مجهول الهویه ثبت می شود.

گام ۳: ارسال شکواییه از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادسرای محل وقوع جرم

شکواییه از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادسرای محل وقوع جرم، یعنی حوزه ای که زمین در آن است، ارسال می شود. پرونده به یکی از شعب بازپرسی یا دادیاری ارجاع می شود و شاکی شماره آن را از ثنا می گیرد.

گام ۴: تحقیقات مقدماتی در دادسرا و احضار طرفین و شهود

بازپرس یا دادیار طرفین و شهود را احضار می کند و از یگان حفاظت منابع طبیعی گزارش می خواهد. معاینه محل انجام می شود و اگر کارشناس هنوز نظر نداده باشد، پرونده به او ارجاع می شود.

گام ۵: صدور قرار جلب به دادرسی یا قرار منع تعقیب

اگر دلایل کافی باشد، قرار جلب به دادرسی صادر می شود. در غیر این صورت قرار منع تعقیب صادر می شود و شاکی می تواند در مهلت قانونی به آن اعتراض کند. با گذشت شاکی در جرم قابل گذشت، قرار موقوفی تعقیب صادر می شود.

گام ۶: صدور کیفرخواست و ارجاع پرونده به دادگاه کیفری

دادسرا کیفرخواست را با اتهام، مواد قانونی و خلاصه دلایل صادر می کند و پس از تایید دادستان به دادگاه کیفری می فرستد. کیفرخواست به متهم ابلاغ می شود تا برای دفاع آماده شود.

گام ۷: رسیدگی در دادگاه و صدور حکم

دادگاه در جلسه رسیدگی دلایل شاکی و دفاع متهم را بررسی می کند. اگر شاکی خسارت هم خواسته باشد، دادگاه درباره آن تصمیم می گیرد. حکم در مهلت قانونی قابل تجدید نظر است و تا پایان مهلت قطعی نیست.

گام ۸: اجرای حکم، رفع تصرف و وصول خسارت

پس از قطعی شدن حکم، اجرای احکام مجازات را اجرا می کند. رفع تصرف از اراضی ملی و منابع طبیعی طبق ماده ۵۴ با دستور مرجع قضایی انجام می شود و زمین به اداره منابع طبیعی برمی گردد. اداره خسارت را هم از محکوم علیه مطالبه می کند و در صورت پرداخت نکردن، اجرای احکام اموال او را توقیف می کند.

آیا جرم تخریب منابع طبیعی قابل گذشت است؟

آیا جرم تخریب منابع طبیعی قابل گذشت است؟

طبق ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، جرم موضوع ماده ۶۹۰ قابل گذشت است. با گذشت شاکی، تعقیب متوقف می شود و اگر حکم قطعی صادر شده باشد، اجرای مجازات هم متوقف می شود. گذشت فقط جنبه کیفری را بسته می کند و رفع تصرف از زمین ملی به قوت خود باقی است.

در نشست قضایی قروه (۱۳۹۶/۰۶/۱۶) نظر اکثریت، اداره منابع طبیعی را صرفاً گزارش دهنده و ضابط خاص می دانست. هیئت عالی نشست های قضایی کیفری نظر اقلیت را تأیید کرد که اداره شاکی خصوصی است. بنابراین اداره می تواند پس از وصول کامل خسارت و رفع تصرف، پیش یا پس از شکایت، به صورت کتبی گذشت کند و پرونده با قرار موقوفی تعقیب بسته شود.

مجازات هر نوع تخریب منابع طبیعی در یک نگاه

مجازات بسته به نوع تخلف و ماده قانونی فرق دارد و مجازات هر عنوان در صورت جمع شدن چند تخلف جداگانه تعیین می شود. مبالغ مواد قانون جنگل ها و مراتع ریالی است و باید از متن اصلاحی خوانده شود.

نوع تخلف ماده قانونی مجازات قابل گذشت یا نه
تخریب عرصه برای تصرف ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی حبس از یک ماه تا یک سال و رفع تصرف یا اعاده وضع به حال سابق قابل گذشت (ماده ۱۰۴)؛ در اراضی ملی، گذشت اداره منابع طبیعی به‌عنوان شاکی خصوصی مؤثر است.
قطع و ریشه‌کن کردن درخت و نهال ماده ۴۲ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع نهال: ۱۳٬۵۰۰٬۰۰۰ تا ۳۳٬۷۵۰٬۰۰۰ ریال؛ درخت: ۲۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۶۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بسته به گونه درخت غیرقابل گذشت
حریق عمدی در جنگل و مرتع ماده ۴۵ همان قانون حبس از سه تا ده سال غیرقابل گذشت
حریق ناشی از بی‌احتیاطی ماده ۴۷ همان قانون حبس از دو ماه تا یک سال غیرقابل گذشت
چرای بدون مجوز دام تبصره ۲ ماده ۴۷ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت جزای نقدی معادل ۲۰ درصد ارزش متوسط هر واحد دامی در سال، بر اساس تعداد دام غیرمجاز غیرقابل گذشت

چه کسی حق شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی را دارد؟

دو گروه حق شکایت دارند:

  1. اداره منابع طبیعی به عنوان متولی اراضی ملی
  2. اشخاص حقیقی متضرر

شکایت یکی مانع شکایت دیگری نیست.

اداره منابع طبیعی به عنوان متولی قانونی اراضی ملی

اراضی ملی در اختیار دولت است و اداره منابع طبیعی نماینده قانونی آن است. ماموران یگان حفاظت به عنوان ضابط خاص تخلف را شناسایی و صورت مجلس تنظیم می کنند و اداره بر اساس آن شکواییه را ثبت و پیگیری می کند.

حق شکایت اشخاص حقیقی متضرر طبق ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲

طبق ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، هر کس از جرم متضرر شود می تواند شکایت کند. مالک زمینی که تخریب منابع طبیعی به ملک او ضرر زده است، با اثبات ضرر می تواند شاکی باشد.

اگر متخلف هم درخت قطع کرده و هم زمین را تصرف کرده، چند جرم محقق می شود؟

در این حالت دو جرم مستقل محقق می شود. رای وحدت رویه شماره ۶۸۵ دیوان عالی کشور (۱۳۸۴/۱۲/۲۳) این موضوع را روشن کرده و دادگاه ها مکلف به پیروی از آن هستند. قطع درخت به پوشش گیاهی آسیب می زند و تخریب عرصه به خود زمین، پس این دو فعل جدا با دو عنوان مجرمانه هستند و تعدد مادی جرم محقق می شود. دادگاه باید برای هر عنوان مجازات جداگانه تعیین کند و حکم با مجازات واحد قابل تجدیدنظر است.

در پرونده تخریب منابع طبیعی، شروع درست نتیجه را تعیین می کند

در این پرونده ها انتخاب درست عنوان اتهام، ثبت به موقع وضعیت محل با گزارش کارشناس رسمی و تشخیص مسیر گذشت، پیش از دادگاه سرنوشت پرونده را تعیین می کند. وکیل اراضی در مجموعه ما این سه مورد را از همان ابتدا بررسی می کند. پرونده خود را زودتر برای مشاوره ارسال کنید تا فرصتی از دست نرود.

مشاوره با وکیل متخصص

همین حالا تماس بگیرید

📞 تماس با وکیل

سوالات متداول

  1. تفاوت تخریب منابع طبیعی و تصرف عدوانی اراضی ملی چیست؟
    تخریب منابع طبیعی به معنای آسیب زدن به عرصه یا پوشش آن است و ورود ضرر شرط آن است. تصرف عدوانی اراضی ملی به معنای قبضه کردن زمین بدون حق است. هر دو عنوان مستقل هستند، هرچند ذیل ماده ۶۹۰ قرار می گیرند.
  2. شکایت کیفری تخریب منابع طبیعی را در کجا باید ثبت کرد؟
    شکواییه از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادسرای محل وقوع جرم ارسال می شود. شاکی باید قبلاً در سامانه ثنا ثبت نام کرده باشد.
  3. آیا بدون گزارش کارشناس رسمی می توان شکایت کرد؟
    شکایت ممکن است، اما گزارش کارشناس رسمی مهم ترین دلیل میزان خسارت است و نبود آن اثبات تخریب را دشوار می کند.
  4. آیا اداره منابع طبیعی می تواند گذشت کند؟
    بله. نظر هیئت عالی نشست های قضایی کیفری، اداره را شاکی خصوصی می داند و گذشت او پس از وصول خسارت و رفع تصرف ممکن است. گذشت باید کتبی باشد.
  5. اگر قطع درخت و تصرف زمین با هم انجام شده باشد، مجازات چگونه است؟
    هر عمل یک جرم مستقل است و برای هر کدام مجازات جداگانه تعیین می شود.
سوال حقوقی دارید؟

پرسش خود را با وکیل متخصص در میان بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *